Kostverlorenpark


In mei 1940 verstoort de bezetting door Hitler-Duitsland op wrede wijze de idyllische rust van het 'Wandelpark Kostverloren' De volières met kleurige tropische vogels, de kinderspeeltuin, de rozenperken, kortom alles wat het Park van voor de oorlog maakte tot een oord waar het prettig toeven was, moet wijken onder de druk van de bezetter. Wat er voor in de plaats komt is minder idyllisch: Het eens zo romantische Park wordt omgevormd tot een vesting, bemand met 150 soldaten. in vreemde krijgsdienst  ( Georgiërs en de  “Freies Indiën )
in het centrale dal van het park laat de bezetter 35 'woonschuilplaatsen' (F.A. bunkers ) en op hooggelegen duintoppen komen 8 mitrailleur stellingen ( tobruks ) te staan. Verder verschijnen er twee toiletgebouwen, een keuken en een ontsmettingsgebouw.TOTAAL 54 WERKEN  .Een aantal werken zijn gesloopt vanwege de bouw van de villa,s en 2 bunkers zijn opgeblazen deze zijn nog te zien in het landschap. Aangezien de soldaten gebruik maken van paarden, bouwt men aan de zuidrand van het Park een stal voor deze dieren.
Het ligt voor de hand dat het Wandelpark door al deze maatregelen totaal wordt geruïneerd. De natuur krijgt als gevolg van de bunkerbouw een enorme. klap. Talrijke bossages en struwelen verdwijnen.het word een zeer kale landschap zonder bomen en bosjes.  Als de Zandvoorters na de Bevrijding in hun dorp, waaruit zij in '42 waren gedeporteerd, weer terugkeren treffen ze een volkomen vernield Park aan. In de perioden van herstel en opbouw, die na mei '45 ook in Zandvoort aanbreekt, worden vele Duitse verdedigingswerken opgeblazen of onder zand bedolven. Dat het niet zo is afgelopen met de bunkers in het Kostverlorenpark is te danken aan het initiatief van enkele enthousiaste Amsterdammers . Zij vormen een 'Commissie van Beheer', die het . mogelijk moet maken de voormalige woonschuilplaatsen te gebruiken als zomerverblijf. Jonkheer P.N. Quarles van Ufford, de toenmalige terreineigenaar, steunt dit initiatief van harte. In 1946 begint men met de verbouwing van de bunkers die in de camouflage kleuren groen en grijs geschildert waren tot zomerhuisje. Scherfmuren, die de ingang van de bunker in oorlogstijd moesten beschermen tegen eventuele bom- en granaatscherven, worden afgebroken. Met veel moeite hakt men extra ramen uit het harde beton. Al spoedig staan de frisse witgeschilderde huisjes te schitteren in de zon. De toewijzing van de zomerverblijven geschiedt vooral op medische indicatie: De bleekste neusjes krijgen voorrang. De mensen wonen van mei tot september constant in hun huisje.Afval werd meestal in vuilniszakken in een duinpan begraven soms steekt een stukje vuilnis zak uit een vestoven gat weer tevoorschijn, De kinderen gaan in deze periode in Zandvoort naar school en vader pendelt elke dag naar zijn werk in Amsterdam. Dit is tot halverwege de jaren zeventig zo gegaan.
Het Kostverlorenpark wordt kort na de bevrijding weer opengesteld voor wandelaars die, net zoals voor de oorlog, een dagkaartje kunnen kopen. De dieren komen terug in gerepareerde kooien en na een opknapbeurt kunnen de kinderen weer naar hartelust schommelen en wippen. In de bunkerstal komen de paarden van de politie te staan. De kontakten tussen het 'bunkerdorp' en de Zandvoortse burgerij en overheid zijn prima. Burgemeester Fenema zegt bij het tweede lustrum op 2 juli 1955:'Een andere bestemming lap ik aan mijn laars ... Dit bunkerdorp veranderen? Niet dan over mijn lijk!' Ook jonkheer Quarles van Ufford staat erg positief ·tegenover het 'Zomerverblijf Kostverloren', zoals de officiële naam luidt. Een Ulo-school (de tegenwoordige Gertebach ) die oorspronkellijk geprojekteerd stond in het Kostverlorenpark, wordt op zijn initiatief op een andere plaats gerealiseerd. Zo blijft het Park(althans voorlopig) ongeschonden .
In de zestiger jaren verdwijnen de meeste attrakties uit het Park. Alleen de bewoners gebruiken het terrein dan nog. Er komt een periode van grote rust. Gedurende deze jaren weet de natuur zich goed te ontwikkelen. De beschadigingen uit de oorlogstijd herstellen zich. Kale plekken groeien  dicht en bomen en struiken schieten hoog op. Vele zeldzame planten en vogels vestigen zich in het gebied. Dat de natuur zich op deze manier kan ontwikkelen is zeker ook te danken aan de grote zorg waarmee de bewoners met het terrein omspringen. Aangezien zij vrijwel allen gedurende vele jaren achtereen in het Park vertoeven, ontstaat er een grote verbondenheid met de omringende natuur. De Parkbewoners zijn erg zuinnig op het kwetsbare groen. en beschermen de planten en dieren. De vakantiehuisjes zelf liggen al gauw volkomen ingebed in het landschap. Ze vormen esthetisch gezien géén storend element en Zijn al spoedig omgroeid door een weelderige vegetatie.
Al met al kan met sinds de eerste naoorlogse jaren spreken van een harmonieus samengaan van verblijfsrecreatie(de bunkerhuisjes) en natuurbehoud. Dit is een erg uitzonderlijke situatie, die maar op zeer weinig plaatsen in Nederland voorkomt. Over het algemeen zijn verblijfsrecreatie en natuurbehoud niet of zeer moeilijk te kombineren.
Zandvoort heeft met het Kostverlorenpark een curieus en waardevol gebied binnen haar grenzen, waar zij zuinig mee dient om te springen!
Heden ten dage zijn de bunkers te koop en is het park verboden gebied voor de bezoekers


brv kaart nationale archief
bunkerkaart van park

ANNO 1950

ANNO 2017

MANSCHAPPENVERBLIJF

TOBRUK

TOBRUK

WC BUNKER ANNO 1980

WC BUNKER 2017

WATERPUT

WC BUNKER